Propolis, czyli kit pszczeli, od lat jest przedmiotem zainteresowania naukowców ze względu na swoją złożoną budowę chemiczną oraz obserwowaną w badaniach aktywność biologiczną. Szczególnie istotne znaczenie w badaniach ma jego potencjał przeciwdrobnoustrojowy, który od dziesięcioleci analizowany jest w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Jednym z najlepiej udokumentowanych kierunków tych badań są analizy etanolowych ekstraktów propolisu (EEP), stanowiących podstawę większości preparatów propolisowych dostępnych na rynku.
W niniejszym artykule omówiono wyniki wieloletnich badań naukowych dotyczących aktywności przeciwbakteryjnej etanolowych ekstraktów propolisu, prowadzonych w Polsce na przestrzeni ponad 40 lat. Tekst wyjaśnia, co dokładnie badano, jakie uzyskano wyniki oraz jakie wnioski można z nich wyciągnąć, z zachowaniem wyraźnych granic interpretacyjnych.
Dlaczego badano etanolowe ekstrakty propolisu?
Zainteresowanie etanolowymi ekstraktami propolisu wynika z faktu, że ekstrakcja alkoholem etylowym pozwala uzyskać koncentrat związków biologicznie aktywnych, przy jednoczesnym usunięciu wosków i zanieczyszczeń mechanicznych. Tego typu ekstrakty są stosunkowo łatwe do standaryzacji i od lat stanowią punkt odniesienia w badaniach laboratoryjnych nad aktywnością propolisu.
Dodatkowym impulsem do prowadzenia systematycznych badań była potrzeba oceny jakości i powtarzalności ekstraktów propolisowych wykorzystywanych w przemyśle, a także porównania ich aktywności na tle obowiązujących norm mikrobiologicznych.
Co dokładnie badano?
Opisane badania mają charakter eksperymentalny in vitro i obejmują analizę aktywności przeciwbakteryjnej dużej liczby próbek etanolowych ekstraktów propolisu.
Materiał badawczy
W badaniach uwzględniono 145 próbek zagęszczonych etanolowych ekstraktów propolisu, analizowanych w latach 1979–2022. Próbki pochodziły z różnych okresów i były oceniane zgodnie z obowiązującymi w Polsce zasadami standaryzacji mikrobiologicznej.
Metodyka badań
Aktywność przeciwbakteryjną oceniano metodą seryjnych rozcieńczeń w podłożu płynnym. Kluczowym parametrem była wartość MIC (minimum inhibitory concentration), czyli najmniejsze stężenie ekstraktu hamujące wzrost szczepu wzorcowego Staphylococcus aureus. W zależności od okresu badań stosowano dwa szczepy referencyjne: Staphylococcus aureus 209P FDA oraz Staphylococcus aureus ATCC 6538P.
Badania prowadzono wyłącznie w warunkach laboratoryjnych, bez udziału modeli zwierzęcych ani badań klinicznych.
Jakie wyniki uzyskano?
Zróżnicowanie aktywności przeciwbakteryjnej
Uzyskane wyniki pokazały wyraźne zróżnicowanie aktywności przeciwbakteryjnej badanych ekstraktów. Wartości MIC mieściły się w szerokim zakresie, od bardzo niskich do relatywnie wysokich, co wskazuje na istotne różnice jakościowe pomiędzy poszczególnymi próbkami propolisu.
Największa liczba ekstraktów charakteryzowała się średnią lub wysoką aktywnością przeciwbakteryjną, przy czym:
- około 40% próbek wykazywało wysoką aktywność,
- blisko połowa mieściła się w zakresie aktywności średniej,
- niewielki odsetek cechował się niską aktywnością.
Zgodność z normami
Z punktu widzenia standaryzacji istotne jest, że ponad 94% badanych ekstraktów spełniało obowiązujące wymagania normatywne dotyczące aktywności przeciwbakteryjnej. Oznacza to, że w długim horyzoncie czasowym większość analizowanych preparatów charakteryzowała się parametrami uznawanymi za akceptowalne w ocenie laboratoryjnej.
Stabilność wyników w czasie
Porównanie wyników z różnych dekad wykazało, że mimo naturalnych różnic pomiędzy próbkami, ogólny poziom aktywności przeciwbakteryjnej etanolowych ekstraktów propolisu pozostawał względnie stabilny na przestrzeni ponad 40 lat badań.
Co oznaczają te wyniki w praktyce?
Z naukowego punktu widzenia badania te pokazują, że etanolowe ekstrakty propolisu wykazują mierzalną aktywność przeciwbakteryjną w warunkach in vitro oraz że możliwa jest ich skuteczna standaryzacja mikrobiologiczna. Wyniki potwierdzają również, że jakość surowego propolisu i sposób jego przetwarzania mają kluczowe znaczenie dla końcowych parametrów ekstraktu.
Jednocześnie należy podkreślić, że są to wyniki badań laboratoryjnych, które służą ocenie właściwości materiału w kontrolowanych warunkach, a nie bezpośredniej ocenie działania u ludzi.
Ograniczenia badań
Autorzy jednoznacznie wskazują na istotne ograniczenia przedstawionych wyników:
- badania miały charakter wyłącznie in vitro,
- oceniano działanie wobec jednego, wybranego szczepu bakterii,
- nie analizowano mechanizmów działania w organizmie,
- nie prowadzono badań klinicznych ani badań in vivo.
Z tego względu uzyskane dane nie pozwalają na formułowanie wniosków dotyczących skuteczności terapeutycznej u ludzi.
Podsumowanie
Wieloletnie badania etanolowych ekstraktów propolisu pokazują, że jest to surowiec o wyraźnie mierzalnej aktywności przeciwbakteryjnej w warunkach laboratoryjnych oraz o dużym potencjale standaryzacyjnym. Jednocześnie analiza wyników podkreśla konieczność ostrożnej interpretacji danych oraz wyraźnego rozróżnienia pomiędzy badaniami in vitro a zastosowaniami praktycznymi. Świadome podejście do literatury naukowej pozwala lepiej zrozumieć zarówno możliwości, jak i granice obecnej wiedzy na temat propolisu.
Artykuł opiera się na badaniu naukowym „Działanie przeciwbakteryjne etanolowych ekstraktów z propolisu (EEP)”, opublikowanym w czasopiśmie Postępy Fitoterapii (2022). Pełny tekst publikacji dostępny jest pod adresem:
https://doi.org/10.25121/PF.2022.23.3.135