Propolis to jeden z najbardziej charakterystycznych i jednocześnie najbardziej „legendarnych” produktów pszczelich. Od lat przypisuje mu się działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, a nawet przeciwnowotworowe. W internecie łatwo natknąć się na hasła mówiące o „naturalnym antybiotyku” czy „leku z ula”. Tymczasem nauka podchodzi do takich twierdzeń znacznie ostrożniej i zadaje jedno podstawowe pytanie: co dokładnie potrafi propolis, a czego na pewno nie?
Właśnie z takiego podejścia wyszły badania nad polskim propolisem, w których oceniono jego skład chemiczny oraz wpływ na komórki nowotworowe, zdrowe komórki jamy ustnej i komórki układu odpornościowego. To jedno z najbardziej kompleksowych opracowań dotyczących propolisu pochodzącego z Polski.
Propolis nie jest produktem jednorodnym
W przeciwieństwie do miodu, propolis nie ma stałego i powtarzalnego składu. Jest mieszaniną żywic roślinnych, wosków, pyłku oraz enzymów pszczelich. To, co dokładnie znajdzie się w propolisie, zależy przede wszystkim od lokalnej flory.
W polskich warunkach pszczoły pozyskują żywice głównie z takich drzew jak sosna, topola, brzoza, olcha czy dąb. Oznacza to, że propolis z różnych regionów kraju może różnić się składem chemicznym, a co za tym idzie – również właściwościami biologicznymi. To właśnie dlatego naukowcy zdecydowali się zbadać propolis pochodzący z kilku części Polski.
Skąd pochodził badany polski propolis?
Do badań wykorzystano propolis z trzech regionów:
-
Podlasia,
-
Mazowsza,
-
Pomorza Zachodniego.
Pozwoliło to porównać, czy różnice środowiskowe mają realny wpływ na skład chemiczny propolisu oraz na jego działanie w warunkach laboratoryjnych. Co ważne, badacze nie skupiali się na jednym „wyjątkowym” propolisie, ale traktowali go jako typowy produkt pszczeli z danego regionu.
Dlaczego badano ekstrakty, a nie surowy propolis?
W praktyce propolis rzadko jest stosowany w formie surowej. Najczęściej spotykamy go jako:
-
nalewki,
-
ekstrakty alkoholowe,
-
składnik preparatów farmaceutycznych i kosmetycznych.
Dlatego naukowcy przygotowali różne ekstrakty propolisu, aby sprawdzić, które metody wydobywania substancji aktywnych są najskuteczniejsze. Porównano kilka wariantów, ale bardzo szybko okazało się, że ekstrakty etanolowe oraz ekstrakty heksan–etanol zawierają zdecydowanie najwięcej związków biologicznie czynnych.
To istotna informacja praktyczna, ponieważ potwierdza sens stosowania alkoholu jako rozpuszczalnika w preparatach propolisowych.
Co znajduje się w polskim propolisie?
Analiza chemiczna wykazała obecność wielu związków znanych z literatury naukowej. W polskim propolisie stwierdzono m.in.:
-
kwas p-kumarowy,
-
kwas kawowy,
-
kwas ferulowy,
-
kwas benzoesowy,
-
flawonoidy (np. naryngeninę),
-
naturalne cukry,
-
kwasy tłuszczowe i składniki woskowe.
Są to substancje, które w badaniach laboratoryjnych często wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Co ważne, skład polskiego propolisu okazał się porównywalny z propolisami badanymi w innych krajach Europy, co obala mit, że wartościowy propolis musi pochodzić z egzotycznych regionów świata.
Czy polski propolis działa jako antyoksydant?
Jednym z kluczowych etapów badań była ocena zdolności propolisu do neutralizowania wolnych rodników. Wykazano, że ekstrakty etanolowe i heksan–etanolowe wykazują wyraźne działanie antyoksydacyjne, a jego siła rosła wraz ze stężeniem ekstraktu.
Różnice pomiędzy regionami były zauważalne, ale nie zmieniały ogólnego wniosku: polski propolis jest bogatym źródłem naturalnych przeciwutleniaczy, przynajmniej w warunkach laboratoryjnych.
Wpływ propolisu na komórki nowotworowe
Największe zainteresowanie wzbudziła część badań dotycząca wpływu propolisu na komórki raka płaskonabłonkowego języka. To nowotwór, który wciąż stanowi duże wyzwanie terapeutyczne, dlatego poszukuje się substancji mogących wspierać klasyczne metody leczenia.
Badania wykazały, że krótkotrwały kontakt z propolisem nie powodował istotnych zmian. Dopiero po 24 godzinach inkubacji zaobserwowano:
-
spadek aktywności metabolicznej komórek nowotworowych,
-
zahamowanie ich proliferacji,
-
efekt zależny od dawki.
Szczególnie istotne było to, że przy najniższym badanym stężeniu efekt przeciwnowotworowy był już widoczny, a jednocześnie nie stwierdzono istotnej toksyczności wobec zdrowych komórek jamy ustnej. Sugeruje to pewien poziom selektywności działania, choć wyłącznie w warunkach laboratoryjnych.
Czy propolis może działać przeciwzapalnie?
W kolejnym etapie oceniono wpływ propolisu na makrofagi, czyli komórki odgrywające kluczową rolę w procesach zapalnych. Zaobserwowano obniżenie ich aktywności metabolicznej oraz zahamowanie namnażania.
Autorzy badań interpretują to jako potencjalny efekt przeciwzapalny, ale jednocześnie podkreślają, że może on być częściowo związany z ogólnym działaniem cytotoksycznym ekstraktów. Innymi słowy – jest to sygnał wart dalszych badań, a nie gotowy wniosek kliniczny.
Czego te badania nie dowodzą?
To bardzo ważny punkt, który często umyka w internetowych interpretacjach:
-
badania nie dowodzą, że propolis leczy raka,
-
nie zastępują leczenia onkologicznego,
-
nie były prowadzone na ludziach,
-
nie uprawniają do traktowania propolisu jako leku.
Pokazują natomiast, że polski propolis ma realny potencjał biologiczny, który warto dalej badać w sposób kontrolowany i odpowiedzialny.
Co z tego wynika w praktyce?
Z punktu widzenia pszczelarzy i producentów:
-
ekstrakcja etanolowa ma solidne podstawy naukowe,
-
jakość propolisu zależy głównie od surowca i środowiska,
-
warto mówić o propolisie rzetelnie, bez obiecywania cudów.
Z punktu widzenia konsumentów:
-
propolis jest wartościowym produktem pszczelim,
-
jego działanie wynika z synergii wielu związków,
-
rozsądek i umiar są kluczowe.
Podsumowanie
Badania nad polskim propolisem pokazują, że jest to surowiec:
-
bogaty chemicznie,
-
aktywny biologicznie,
-
porównywalny jakościowo z propolisami europejskimi.
Jednocześnie są one dobrym przykładem, jak nauka oddziela fakty od mitów. Propolis nie jest cudownym lekiem, ale jest interesującym, naturalnym produktem o realnym potencjale, który zasługuje na uczciwe i odpowiedzialne podejście.
Na podstawie artykułu naukowego „Polish Propolis—Chemical Composition and Biological Effects in Tongue Cancer Cells and Macrophages” opublikowanego w czasopiśmie Molecules
👉 https://www.mdpi.com/1420-3049/25/10/2426